Đế chế Babylon là một trong những đế chế vĩ đại nhất của vùng Mesopotamia (Lưỡng Hà), nằm giữa hai con sông Tigris và Euphrates, thuộc lãnh thổ Iraq ngày nay. Thành bang Babylon ban đầu chỉ là một đô thị nhỏ nhưng đã vươn lên thành trung tâm quyền lực lớn dưới thời vua Hammurabi vào thế kỷ 18 TCN. Tại đây xuất hiện một trong những bộ luật thành văn sớm nhất lịch sử.
Trải qua nhiều thế kỷ, Babylon nhiều lần suy tàn rồi phục hưng, đặc biệt rực rỡ dưới thời Nebuchadnezzar II. Cuối cùng, đế chế này bị người Ba Tư chinh phục vào năm 539 TCN, nhưng di sản văn hóa và pháp luật của Babylon vẫn ảnh hưởng sâu rộng đến các nền văn minh sau này.
Mục lục
Timeline
- ~1894 TCN – Vương triều Babylon đầu tiên được thành lập.
- 1792–1750 TCN – Triều đại vua Hammurabi, Babylon trở thành cường quốc ở Mesopotamia.
- ~1595 TCN – Babylon bị người Hittite tấn công và suy yếu.
- 1595–1155 TCN – Thời kỳ Kassite cai trị Babylon.
- 911–626 TCN – Babylon chịu ảnh hưởng và nhiều lần bị kiểm soát bởi Đế chế Assyria.
- 626 TCN – Babylon giành lại độc lập và hình thành Tân Babylon (Neo-Babylonian Empire).
- 605–562 TCN – Triều đại Nebuchadnezzar II, thời kỳ cực thịnh.
- 539 TCN – Babylon bị Cyrus Đại đế của Ba Tư chinh phục.
Nguồn gốc của Babylon
Babylon nằm ở trung tâm của vùng Mesopotamia, một khu vực được coi là cái nôi của văn minh nhân loại. Ban đầu, Babylon chỉ là một thành phố nhỏ của người Amorite. Tuy nhiên, nhờ vị trí chiến lược nằm giữa các tuyến thương mại và vùng đất nông nghiệp màu mỡ, thành phố nhanh chóng phát triển.
Thời đại Hammurabi
Đế chế Babylon đạt bước ngoặt lớn dưới thời vua Hammurabi. Ông đã thống nhất phần lớn miền nam Mesopotamia và xây dựng một nhà nước tập quyền mạnh mẽ.
Di sản nổi tiếng nhất của ông là Bộ luật Hammurabi, gồm gần 300 điều luật được khắc trên bia đá. Bộ luật này quy định nhiều lĩnh vực như thương mại, hôn nhân, hình phạt và quyền sở hữu tài sản. Nguyên tắc nổi tiếng nhất là:
“Mắt đền mắt, răng đền răng.”
Đây là một trong những hệ thống pháp luật thành văn sớm nhất trong lịch sử.
Thời kỳ suy yếu và bị chi phối
Sau khi Hammurabi qua đời, đế chế dần suy yếu. Babylon bị tấn công bởi người Hittite và sau đó rơi vào tay người Kassite. Trong nhiều thế kỷ sau, Babylon thường xuyên bị các cường quốc khác như Assyria kiểm soát.
Tân Babylon – Thời kỳ huy hoàng cuối cùng
Đế chế Babylon phục hưng mạnh mẽ vào thế kỷ 7 TCN khi người Babylon nổi dậy chống Assyria. Thời kỳ Tân Babylon đạt đỉnh cao dưới vua Nebuchadnezzar II.
Babylon lúc này trở thành một trong những thành phố lớn và tráng lệ nhất thế giới cổ đại với:
- Cổng Ishtar trang trí bằng gạch men xanh nổi tiếng
- Đường Processional Way – đại lộ nghi lễ lớn
- Vườn treo Babylon (được cho là một trong bảy kỳ quan thế giới cổ đại)
Sự kiện nổi bật
- Ban hành Bộ luật Hammurabi (~1754 TCN)
- Babylon trở thành trung tâm chính trị của Mesopotamia
- Cuộc nổi dậy chống Assyria (626 TCN)
- Xây dựng các công trình vĩ đại tại Babylon dưới Nebuchadnezzar II
- Babylon bị Ba Tư chinh phục (539 TCN)
Nhân vật nổi bật
Hammurabi (1792–1750 TCN)
Vị vua nổi tiếng nhất của Babylon. Ông thống nhất Mesopotamia và ban hành bộ luật Hammurabi.
Nebuchadnezzar II (605–562 TCN)
Vị vua quyền lực nhất của Tân Babylon. Ông mở rộng lãnh thổ, xây dựng lại thành phố Babylon và được cho là người xây dựng Vườn treo Babylon.
Cyrus Đại đế (Cyrus the Great)
Vua của Đế chế Ba Tư, người đã chinh phục Babylon vào năm 539 TCN nhưng cho phép thành phố tiếp tục phát triển như một trung tâm văn hóa.
Di sản
Babylon đạt đỉnh cao hai lần trong lịch sử:
- Thời Hammurabi (thế kỷ 18 TCN)
- Thời Nebuchadnezzar II (thế kỷ 6 TCN)
Sau khi bị Ba Tư chinh phục năm 539 TCN, Babylon dần mất vai trò chính trị. Khi đế chế Hy Lạp và sau đó là La Mã nổi lên, thành phố dần bị bỏ hoang.
Babylon để lại nhiều di sản quan trọng:
- Một trong những hệ thống luật pháp cổ xưa nhất
- Đóng góp lớn cho toán học và thiên văn học Mesopotamia
- Kiến trúc và quy hoạch đô thị tiên tiến
- Ảnh hưởng sâu rộng trong Kinh Thánh và văn hóa phương Tây
Ngày nay, tàn tích Babylon vẫn nằm gần thành phố Hillah, Iraq, trở thành một trong những địa điểm khảo cổ quan trọng nhất của thế giới.