Thương Ưởng sửa đổi pháp luật

Trong số Thất Hùng đời Chiến Quốc, so với các nước chư hầu ở Trung Nguyên thì nước Tần còn tương đối lạc hậu cả về chính trị kinh tế, văn hóa. Nước láng giềng sát cạnh là nước Ngụy mạnh hơn nước Tần, đã chiếm mất của Tần một khoảng đất lớn ở vùng Hà Tây.

Lịch sử Trung Quốc năm 361 trước Công nguyên, quốc quân mới của Tần là Tần Hiếu Công lên ngôi. Ông quyết tâm phấn đấu xây dựng đất nước giàu mạnh, trước hết chiêu tập nhân tài, và hạ lệnh: “Không kể là người nước Tần hay người từ nước ngoài tới, hễ ai nghĩ được biện pháp làm cho nước Tần giàu mạnh lên thì sẽ phong làm quan”.

Lời kêu gọi đó của Tần Hiếu Công đã thu hút được nhiều nhân tài. Một người ở nước Vệ là quý tộc Công Tôn Ưởng (tức là Thương Ưởng sau này) không được trọng dụng ở nước Ngụy, liền chạy sang Tần, nhờ người tiến cử, được Tần Hiếu Công tiếp kiến.

Thương Ưởng nói với Tần Hiếu Công: “Một quốc gia muốn giàu mạnh, cần phải chú ý đến nông nghiệp, khuyến khích tướng sĩ; muốn cai trị tốt đất nước, phải có thưởng có phạt. Có thưởng có phạt thì triều đình mới có uy tín, mọi cải cách mới tiến hành được”.

Tần Hiếu Công hoàn toàn đồng ý với chủ trương của Thương Ưởng. Nhưng một số quí tộc và đại thần ra sức phản đối. Tần Hiếu Công thấy những người phản đối quá nhiều, mà mình lại mới lên ngôi, sợ xảy ra rối loạn, liền tạm thời gác việc cải cách lại.

Hai năm sau, Tần Hiếu Công thấy ngôi vị đã vững chắc, liền phong Thương Ưởng làm Tả Thứ trưởng (tên một chức quan của nước Tần) và tuyên bố: “Từ ngày hôm nay, sự nghiệp cải cách chế độ hoàn toàn do Tả Thứ trưởng làm chủ”.

Thương Ưởng khởi thảo một pháp lệnh cải cách, nhưng sợ dân chúng chưa tin mình, không chịu làm theo pháp lệnh mới, liền sai người dựng ở cửa thành phía nam một cây gỗ cao ba trượng, và hạ lệnh: “Ai mang được cây gỗ này sang cửa Bắc, sẽ thưởng cho mười lạng vàng”.

Trong chốc lát, rất đông người tụ tập ở cửa thành phía nam, sôi nổi bàn luận. Có người nói: “Cây gỗ này thì ai chẳng mang được, cần gì phải dùng đến mười lạng vàng làm phần thưởng” Có người nói: “Đây có thể là Tả Thứ trưởng bày ra trò đùa thôi”. Mọi người nhìn nhau, không ai chịu ra mang cây gỗ.

Thương Ưởng biết dân chúng chưa tin vào lệnh của mình, liền nâng mức thưởng lên 50 lạng. Không ngờ tiền thưởng càng cao thì số người đến xem càng thấy vô lý, không có ai chịu ra mang thử.

Trong lúc mọi người ồn ào bàn luận thì có một người xông ra nói: “Để tôi thử xem sao”. Anh ta nói xong, liền vác cây gỗ một mạch từ cửa Nam sang cửa Bắc thành.

Untitled

Thương Ưởng lập tức cho người mang ra 50 lạng vàng tiền thưởng, không thiếu một ly.

Câu chuyện đó được lan truyền đi, làm rung động khắp nước Tần. Dân chúng đều nói “Mệnh lệnh của Tả Thứ trưởng đã nói là làm”.

Thương Ưởng thấy mệnh lệnh đã có tác dụng, liền cho công bố pháp lệnh đã dự thảo. Pháp lệnh mới thưởng phạt phân minh, quy định chức quan to nhỏ và tước vị cao thấp đều căn cứ vào tiêu chuẩn chiến công về quân sự. Quí tộc nếu không lập được công cũng không có tước vị. Những người sản xuất được nhiều lương thực và vải vóc, đều được miễn sai dịch. Những ngưòi chỉ lo buôn bán và lười biếng mà nghèo túng thì cả gia đình phải sung làm nô tì của quan lại.

Nước Tần từ sau biến pháp của Thương Ưởng, sản xuất nông nghiệp phát triển mạnh, lực lượng quân sự trở nên hùng cường. Không lâu sau, Tần tiến công Ngụy, từ Hà Tây đánh tới Hà Đông và hạ cả đô thành An Ấp của Ngụy

Năm 350 trước Công nguyên, Thương Ưởng lại thực hiện cuộc cải cách lần thứ hai, nội dung chủ yếu gồm:

1- Bỏ phép tỉnh điều tức là chia mỗi mảnh đất làm chín phần, hình chữ tỉnh #, 8 gia đình xung quanh phải chung sức làm phần đất ở giữa cho nhà nước, phá bỏ các đường ngăn giữa các thửa ruộng để mở rộng diện tích trồng trọt, đồng thời khai khẩn thêm gò đống, rừng cây, đầm ao. Ai khai khẩn được thì thuộc quyền sỏ hữu của mình, Ruộng đất có thể mua bán,

2- Xây dựng cấp huyện. Gộp thị trấn với làng xóm thành huyện, do nhà mtóc cử quan lại đến cai trị. Như vậy, quyền lực của trung ương càng tập trung.

3- Dời đô về Hàm Dương. Để tiện phát triển về phía Đông, nên dời quốc đô từ Ung Thành (nay thuộc huyện Phượng Tường, tỉnh Thiểm Tây) về Hàm Dương ở phía bắc sông VỊ (nay ở Đông bắc thành phố Hàm Dương, Thiểm Tây).

Những cải cách qui mô ỉớn đó đương nhiên đẫn tói cuộc đấu tranh gay gắt. Rất nhiều quí tộc, đại thần phản đối pháp luật mới. Có lần, thái tử Tần phạm pháp. Thương Ưỏng nói với Tần Hiếu Công: “Pháp luật của nhà nưóc đòi hỏi từ trên xuống dưối phải tuân theo. Nếu người trên không tuân thủ thì dân chúng không tín nhiệm triều đình nữa. Thái tử phạm pháp, thì thầy dạy thái tử phải chịu tội”.

Kết quả, Thương Ưởng trị tội hai thầy dạy của thái tử là Công Tứ Kiển và Công Tử Giả, một người bị cắt mũi, một người bị thích chữ vào mặt. Vì vậy, các quí tộc, đại thần không dám chống lại tân pháp nữa.

Sau mưòi năm, quả nhiên nước Tần càng giàu mạnh, thiên tử nhà Chu sai sứ giả đến biếu thịt tê và phong làm “phương bá” (bá chủ một vùng). Các chư hầu Trung Nguyên cũng tới tấp chúc mừng. Nước Ngụy buộc phải cắt nhường đất Hà Tây và dời đô về Đại Lương (Khai Phong).

Leave a Reply

Hãy là người đầu tiên bình luận!

avatar
  Subscribe  
Notify of